Sytuacja kobiet w Afganistanie w latach 1996-2025 w perspektywie dynamiki przemian społecznych, politycznych i prawnych

Abstract

Przedmiotem rozprawy jest analiza sytuacji kobiet w Afganistanie w latach 1996–2025 w kontekście przemian społecznych, politycznych i prawnych, ze szczególnym uwzględnieniem roli instytucji formalnych i nieformalnych w kształtowaniu możliwości realizacji praw kobiet. Punktem wyjścia dla podjętych rozważań jest założenie, że zakres praw kobiet oraz rzeczywiste możliwości korzystania z nich stanowią istotny wskaźnik funkcjonowania systemów społeczno-politycznych, zwłaszcza w państwach doświadczających długotrwałej niestabilności politycznej i konfliktów. Problemem badawczym pracy uczyniono sytuację kobiet w Afganistanie w latach 1996–2025 w kontekście społecznym, politycznym i prawnym, ze szczególnym uwzględnieniem roli instytucji w kształtowaniu możliwości realizacji ich praw. Przyjęty zakres czasowy obejmuje trzy odmienne fazy funkcjonowania państwa afgańskiego: pierwszy okres rządów Talibów (1996–2001), lata transformacji politycznej i obecności społeczności międzynarodowej (2001–2021) oraz okres po ponownym przejęciu władzy przez Talibów w sierpniu 2021 roku. Takie ujęcie umożliwiło przeprowadzenie analizy porównawczej obejmującej zarówno okresy liberalizacji praw kobiet, jak i ich systematycznego ograniczania.

The subject of this dissertation is an analysis of the situation of women in Afghanistan between 1996 and 2025 in the context of social, political, and legal transformations, with particular emphasis on the role of formal and informal institutions in shaping the possibilities for the realization of women’s rights. The starting point for the study is the assumption that the scope of women’s rights and the actual opportunities to exercise them constitute an important indicator of the functioning of socio-political systems, particularly in states experiencing prolonged political instability and conflict. The research problem focuses on the situation of women in Afghanistan from 1996 to 2025 within its social, political, and legal dimensions, with special attention paid to the role of institutions in shaping opportunities for the realization of women’s rights. The adopted time frame encompasses three distinct phases in the functioning of the Afghan state: the first Taliban regime (1996–2001), the period of political transformation and the presence of the international community (2001–2021), and the period following the Taliban’s return to power in August 2021. This approach enabled a comparative analysis covering both periods of the expansion of women’s rights and periods characterized by their systematic restriction.