Status prawny grupy producentów rolnych

Abstract

Przedmiotem rozważań jest status prawny grupy producentów rolnych, przez który należy rozumieć oficjalnie uznaną pozycję prawną podmiotu, zwaną też złożoną sytuacją prawną, z którą związany jest zespół uprawnień, przywilejów i obowiązków, a z których wynikają jego cechy charakterystyczne (atrybuty) odróżniające go od pozostałych zrzeszeń producentów rolnych. W związku z tym, że brakuje definicji legalnej, w opinii autora „grupa producentów rolnych” oznacza zrzeszenie producentów rolnych posiadające osobowość prawną i prowadzące w ich interesie działalność gospodarczą (polegającą na wspólnym wprowadzaniu pochodzących od członków towarów do obrotu), które dzięki uznaniu na podstawie decyzji administracyjnej, uzyskanemu na wniosek i na warunkach przewidzianych w ustawie o grupach producentów rolnych i ich związkach, nabyło szczególne uprawnienia, przywileje i obowiązki. Celem głównym rozprawy jest określenie statusu prawnego grupy producentów rolnych, ustalenie uprawnień i obowiązków tworzących ten status oraz sformułowanie ich charakteru i podziału. Ponadto podjęta została próba po pierwsze, oceny ewolucji regulacji prawnych dotyczących statusu grup producentów rolnych. Po drugie, określenia w jakim stopniu prawodawca wspiera i uprzywilejowuje ten sposób organizowania się rolników. Po trzecie, odpowiedzi na pytanie czy status prawny grupy producentów rolnych sprzyja tworzeniu trwałych podmiotów zrzeszających producentów rolnych oraz na ile przyczynia się do realizacji celów i aktualnych wyzwań Wspólnej Polityki Rolnej. I po czwarte wreszcie, próba ustalenia, jak na status prawny grupy producentów i realizację celów stawianych przed nią przez prawodawcę wpływa jej uczestnictwo w związku grup producentów. Ponadto na podstawie wniosków z przeprowadzonych rozważań wysunięte zostały postulaty de lege ferenda dotyczące statusu prawnego grupy producentów rolnych. Początkowe rozdziały pracy definiują cele badawcze i hipotezy, a także kreślą tło historyczno-prawne. Autor analizuje proces kształtowania się przepisów wspólnotowych oraz ewolucję polskiego ustawodawstwa po 1989 roku. Istotnym elementem wzbogacającym perspektywę badawczą jest analiza porównawcza statusu grup producentów we Francji, Niemczech, Włoszech oraz na Litwie. Kluczowa część rozprawy koncentruje się na warunkach uzyskania i utrzymania statusu uznanej grupy producentów rolnych oraz ustawowych celach tworzenia tych zrzeszeń. Autor szczegółowo omawia pomoc finansową ze środków UE, wsparcie inwestycyjne, systemy poręczeń i gwarancji, a także zwolnienia podatkowe. Ponadto analizuje uprawnienia niefinansowe i charakterystyczne umowy zawierane przez grupy producentów. W końcowej części pracy zawarte zostały rozważania dotyczące roli związków grup producentów oraz system nadzoru administracyjnego nad działalnością grup producentów. Autor pochyla się nad problematyką utraty statusu grupy, badając wpływ procesów transformacyjnych na status prawny uznanego podmiotu. Rozprawa zawiera także analizę danych statystycznych pochodzących z rejestrów ARiMR. Przeprowadzone rozważania pozwoliły na określenie statusu prawnego grupy producentów rolnych, ustalenie uprawnień i obowiązków tworzących ten status oraz sformułowanie ich charakteru i podziału. Badania regulacji prawnych pozwalają na stwierdzenie, iż prawodawca w stopniu wysokim, znacząco wyższym niż inne formy organizowania się rolników, wspiera i uprzywilejowuje grupy producentów, jednak ukształtowanie statusu prawnego grupy producentów nie sprzyja tworzeniu trwałych podmiotów. Ponadto uprawnienia i przywileje oraz obowiązki tworzące pozycję prawną grup producentów zostały ukształtowane odpowiednio, by przyczyniać się do realizacji przez te podmioty celów Wspólnej Polityki Rolnej, jej nowych wyzwań oraz celów stawianych przed grupami w ustawie g.p.r. Zdaniem autora poprzez przystąpienie do uznanego związku grupa nie uzyskuje innych uprawnień, których nie nabędzie poprzez członkostwo w związku grup nieposiadającym urzędowego uznania. Poczynione ustalenia potwierdziły konieczność wdrożenia normatywnych zmian w statusie prawnym grupy producentów rolnych. Główne propozycje to zwiększenie pewności sytuacji prawnej grupy producentów rolnych związanej z okresowym spadkiem liczby członków poniżej pięciu, wprowadzenie do polskiej ustawy, na wzór rozwiązania francuskiego, instytucji zawieszenia uznania grupy producentów, a także zwiększenie potencjału ekonomicznego grup poprzez podniesienie minimalnej liczby członków oraz wartości lub wolumenu sprzedaży, uruchomienie preferencyjnych kredytów obrotowych, czy wprowadzenie do ustawy o grupach obowiązkowego utrzymywania i podnoszenia wartości funduszu specjalnego.

The doctoral dissertation focuses on the legal status of producer groups. The term “producer group” is a legal concept in both Polish and EU law. It was introduced into the EU legal system by Council Regulation (EEC) No 1360/78 of 19 June 1978 on producer groups and associations thereof. Then was subsequently adopted into national legislation during the integration process through the Act of 15 September 2000 on producer groups and associations thereof and it remains firmly rooted in EU rural development support legislation. Under Article 2(1) of the Act on producer groups and associations thereof: natural persons, organizational units without legal personality, and legal persons that, as part of their agricultural activities, run a farm or a special branch of agricultural production may organize themselves into producer groups to pursue at least one of the following objectives: adapting agricultural products and the production process to market requirements or jointly placing goods on the market, including preparation for sale, centralization of sales, and deliveries to bulk buyers or optimizing of production costs and stabilizing of producer prices. The term “legal status” refers to the official legal position of an entity - also described as a “complex legal situation” - comprising a specific set of rights, privileges, and obligations. This status defines the entity's distinctive features and distinguishes it from other types of farmer associations. Such a status is conferred upon a producer group by legal norms, based on the entity's legitimate interests as recognized by the legislature. The main objective of this dissertation is to define the legal status of producer groups, establish the rights and obligations constituting this status, and characterise its nature and classification. Furthermore, an attempt was made, first, to assess the evolution of legal regulations concerning the status of producer groups; second, to determine the extent to which the legislature supports and privileges this method of organizing farmers, and third, to address whether the legal status of producer groups facilitates the creation of durable entities and contributes to the achievement of the objectives and current challenges of the Common Agricultural Policy. Finally, it seeks to determine how participation in an association of producer groups affects the group’s legal status of a producer and the fulfilment of its statutory goals. Furthermore, based on these findings, de lege ferenda postulates regarding the legal status of producer groups were formulated.