Orientacje ekologiczne młodzieży w Wielkopolsce – stan i potrzeby edukacyjne

Abstract

Kryzys ekologiczno-klimatyczny wymusza rewizję celów wychowawczych młodzieży, postrzeganej jako podmiot i kreator zmian cywilizacyjnych. Celem badania było rozpoznanie orientacji ekologicznych młodzieży szkolnej z Wielkopolski oraz określenie wynikających z nich potrzeb edukacyjnych. Analiza objęła stopień internalizacji Nowego Paradygmatu Ekologicznego, wartości i zachowania proekologiczne, a także typy tożsamości środowiskowej i siłę autoidentyfikacji ekologicznej. Badanie struktury i powiązań tych komponentów posłużyło do stworzenia empirycznej typologii orientacji ekologicznych, wyznaczającej kierunki działań pedagogicznych. Badania ilościowe przeprowadzono metodą sondażu diagnostycznego z użyciem międzynarodowych narzędzi psychometrycznych (NEP, E-PVQ, EID, INS, GEB-50). W analizie danych wykorzystano statystyki opisowe, test t-Studenta, korelacje r Pearsona i rho Spearmana, analizy czynnikowe oraz analizę skupień (k-średnich). Wykazano, że wymiary poznawczy, aksjologiczny, tożsamościowy i behawioralny tworzą w psychice młodzieży zwarte, nieliniowe struktury. Działania proekologiczne nie wynikają wprost z wysokiej świadomości ekologicznej, tożsamości środowiskowej czy wartości biosferycznych. W autorskiej typologii wyróżniono cztery typy orientacji. Zidentyfikowano także nowe zjawisko „ekologicznej luki tożsamościowo-aksjologicznej” – młodzież poznawczo i afektywnie uznaje się za część przyrody, lecz więź ta nie przekłada się w pełni na ich konstrukt autoidentyfikacyjno-normatywny.

The ecological and climate crisis forces a revision of the educational goals for youth, perceived as subjects and creators of civilizational changes. The study aimed to identify the ecological orientations of school youth from Wielkopolska and to determine their educational needs. The analysis encompassed the degree of internalization of the New Ecological Paradigm, pro-environmental values and behaviors, as well as types of environmental identity and the strength of inclusion of nature in the self. The investigation of the structure and connections between these components served to develop an empirical typology of ecological orientations, which outlines directions for pedagogical actions. Quantitative research was conducted using a diagnostic survey method with international psychometric tools (NEP, E-PVQ, EID, INS, GEB-50). Descriptive statistics, Student's t-test, Pearson's r and Spearman's rho correlation coefficients, factor analyses, and k-means cluster analysis were applied in data analysis. It was demonstrated that the cognitive, axiological, identity, and behavioral dimensions form cohesive, non-linear structures in the minds of youth. Pro-environmental actions do not result directly from high ecological awareness, environmental identity, or biospheric values. Four types of orientations were distinguished in the author's typology. A new phenomenon of the ”ecological identity-axiological gap” was also identified – youth cognitively and affectively recognize themselves as part of nature, yet this bond does not fully translate into their self-identification and normative constructs.